جمعه, 4 تير 1400 :: Friday, 25 June 2021
 
کد خبر: 95436

فتوایی که مانع از ۵۰سال سلطه انگلستان بر ایران شد

 فتوایی که مانع از ۵۰سال سلطه انگلستان بر ایران شد
۲۵ اردیبهشت ماه هر سال یادآور حماسه ای است که سرآغاز و نقطه عطفی در مبارزات تاریخی علیه استبداد و استعمارگری در کشور بوده است؛ فتوای تاریخی میرزای شیرزای جرقه ای بود در روشن کردن اذهان مردم در مبارزه با استعمار استعمارگران و فساد سیستماتیک.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری ریشه

ناصر الدین شاه قاجار در 1268خورشیدی برای سومین بار به اروپا سفر كرد. همراهان وی در این سفر «اعتماد السلطنه» و «امین السلطان» صدراعظم بودند. در این میان انگلیسی ها رفتار خوبی با شاه ایران داشتند و به امین السلطان نشان حمام از بزرگترین نشان های انگلیسی با حمایل، زنجیر طلا و به اعتماد السلطنه نشان درجه دوم سنت ژرژ واگذار دادند. در همین سفر مذاكره هایی در ارتباط با امضای قرارداد رژی(تالبوت) درباره تجارت تنباكو میان اعتماد السلطنه و «ماژور جرالد تالبوت» از نزدیكان و مشاوران «لرد سالیسبوری(نخست‌وزیر و وزیرامور خارجه وقت انگلیس) در شهر «برایتن» این كشور صورت گرفت و امین السلطان از این قراداد با عنوان گنج باد آورده یاد كرد و آن را با شاه قاجار در میان گذاشت.
بعد از برگشتن شاه به ایران تالبوت نیز برای شروع کار به ایران آمد طبق قرارداد یاد شده، کمپانی رژی باید سالانه 15 هزار لیره به صندوق دولت ایران واریز می کرد و در عوض کشت و فروش توتون و تنباکو را در انحصار خود می گرفت، سیاستی که استعمار پیر انگلستان در این گونه موارد به کار می برد، این بود که شخصی را رابط قرار می داد که آن شخص امتیاز بگیرد؛ اما در اصل امتیاز از آن انگلستان بود. بنابراین با انعقاد این قرارداد، تولید‌کنندگان و فروشندگان داخلی نیز استقلال خود را از دست دادند و برای فروش توتون و تنباکو باید از شرکت خارجی اجازه می‌گرفتند.
کمپانی رژی در آغاز به‌ صورت ناشناخته به فعالیت می‌پرداخت هنگامی که به استناد فصل نهم امتیازنامه ـ ‌که صاحب امتیاز را مجاز به واگذاری حقوق خود به دیگری می‌کرد - امتیازش را به «شرکت شاهنشاهی تنباکوی ایران» فروخت، با مخالفت‌های گسترده‌ای از سوی مردم و روحانیون مواجه شد.
در این زمان انتشار اعلامیه‌ای رسمی از سوی دولت که واگذاری امتیاز تنباکو را تذکر می‌داد و در عین حال به زارعین توتون و تنباکو نیز وعده‌ خرید عادلانه و نقدی محصولات آنها را می‌داد، موج گسترده‌ای از نارضایتی را دامن زد.
*بازتاب قرارداد در ایران و فتوای میرزای شیرازی
انعقاد قرارداد رژی و انتشار خبر آن باعث شد تا موجی از مخالفت ها در كشور از فارس شروع شود و در ادامه به تهران، اصفهان، تبریز و ... رسید. این مخالفت ها به گونه ای بود كه «علی اكبر فال اسیری» یكی از مجتهدان در شیراز بر بالای منبر از زیر عبا به نشانه جهاد شمشیر بیرون كشید.

همچنین روزنامه هایی مانند «اختر» در عثمانی به مدیریت محمد طاهر تبریزی و «قانون» به مدیریت میرزا ملكم در لندن به مخالفت با این قرارداد پرداختند. قانون در نخستین شماره‌ خود از دولت انتقاد كرد كه چگونه و بر اساس چه حق و قانونی حقوق و منافع كشور ما را به ماجراجویان اجنبی می فروشد.
بعد از امضای قرارداد، کارکنان شرکت انگلیسی وارد ایران شده و در شهرها پراکنده گردیدند؛ اما مردم از ورود آنان به داخل شهرها جلوگیری کردند. در این موقع سید جمال الدین اسدآباد به پیشنهاد سید علی اکبر فال اسیری که در تبعید بود، نامه ای به میرزای شیرازی نوشت که این نامه بیانگر درک عمیق سید از وضعیتی است که مردم آن زمان داشتند و بیان می کند که میرزای شیرازی به خاطر موقعیت خاص خود، چه مسئولیت سنگینی برعهده اش است.
بسم الله الرحمن الرحیم
"الیوم استعمال توتون و تنباکو بای نحو کان در حکم محاربه با امام زمان عجل الله تعالی فرجه است".در شهر ولوله ای می افتد هر کس که سواد دارد، از روی آن نسخه ای بر می دارد. این حرکت نشانگر آغاز یک مبارزه مکتبی علیه استعمار بود.
در این موقع شاه و امین السلطان با استفاده از خواجگان معمم درباره این حکم میرزا را، جعلی قلمداد می کنند؛ اما مردم گول نخورده و به مبارزه خود ادامه می دهند تا اینکه امتیاز داخلی دخانیات از طرف شاه لغو می شود. علما و مردم به این اکتفا نکرده و خواستار لغو امتیاز خارجی نیز می شوند.
خیلی زود مردم خیزشی عظیم علیه این معاهده ننگین را آغاز می کنند؛ قلیان های شکسته بازار را پر می کند. وضعیت به قدری بحرانی می شود که خبر انقلاب مردم به شاه می رسد؛ شاه که براشفته بود طی نامه ای به میرزای آشتیانی این چنین می نویسد:"یا بمان و به بالای منبر برو و قلیان بکش و یا از تهران خارج شو."
در حالی که میرزای شیرازی در حال عزیمت به شهری دیگر بود مردم کفن پوش در مقابلش تظاهرات می کنند و نمی گذارند از شهر خارج شود تا رهبر انها در مبارزه با این استبداد باشد.
در نهایت در روز سه شنبه 25 جمادی الثانی 1309، اعلامیه ای منتشر شد که مردم می توانند با آسایش خاطر قلیان، چپق و سیگار بکشند. سرانجام امتیاز تنباکو لغو و از طرف کمپانی 500 هزار لیره غرامت تعیین شد. در بهمن سال 1275 مطابق با 5 آوریل 1892 این مطلب به امضای ناصرالدین شاه رسید.

انتهای پیام

افزودن دیدگاه جدید

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در وب سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.