شنبه, 14 تير 1399 :: Saturday, 4 July 2020
 
کد خبر: 72414

سالروز سخنرانی تاریخی امام(ره) در مورد کاپیتلاسیون

سالروز سخنرانی تاریخی امام(ره) در مورد کاپیتلاسیون
کاپیتلاسیون یا قضاوت سپاری،  واژه ای آشنا که ایرانیان را یاد حکومت طاغوت و سرسپردگی های آن به بیگانگان می اندازد.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری ریشه

این واژه به این معناست که اگر تبعه کشوری در کشور دیگر مرتکب جرم یا جنایتی می شد آن کشور حق دستگیری و مجازات وی را نداشت و باید به کشور خود فرستاده می شد تا طبق قوانین آن محاکمه و مجازات شود.

منشأ تاریخی کاپیتولاسیون

«منشأ کاپیتولاسیون را باید در سال 1535 میلادی دانست، زیرا در آن زمان، فرانسوای دوم، پادشاه فرانسه، موفق شد با سلطان عثمانی، سلیمان‌پاشا، معاهده‌ای منعقد کند و به موجب آن معاهدات، خارجیان و به‌خصوص فرانسویان موفق شدند که خود را از قضاوت حکام ترک، معاف نموده و در داخل کشور عثمانی به حکام فرانسوی که برای این منظور تشکیل شده بود مراجعه نمایند. بر طبق این معاهدات، در صورتی که اختلاف مربوط به امور حقوقی و تجاری بین دو فرانسوی بود، حکام عثمانی به هیچ وجه صلاحیت رسیدگی نداشتند و این صلاحیت به کنسول فرانسه و محاکم فرانسوی واگذار شده بود و در صورتی که اختلاف بین یک فرانسوی با فردی ترک بود محاکم عثمانی در صورتی صلاحیت رسیدگی داشتند که محاکمه در حضور کنسول فرانسه انجام می‌گرفت. اما در صورتی که اختلاف بین دو بیگانه، یعنی یک فرانسوی و یک خارجی دیگر، بود باز محاکم فرانسوی صلاحیت رسیدگی نداشتند.»

مفهوم عام حقوقی کاپیتولاسیون

عبارت از نظام قضاوت کنسولی و برخی تضمینات و امتیازات و مصونیتهای قضایی است که به موجب تصمیمات یکجانبه یا اسناد قضایی دیگر به دول مسیحی در سرزمین های غیر مسیحی داده می شد. در ممالک و سرزمین های مزبور به طور کلی اتباع بیگانه گاهی بدون رعایت اصل متقابل از حدود صلاحیت مقامات قضایی محلی خارج بوده و تابع صلاحیت مقامات و به ویژه ماموران کنسولی و سیاسی دولت متبوعه خود محسوب می شدند و دعاوی و شکایات و محاکمات مربوط به امور جزایی آنان به وسیله کنسول با نماینده دولت متبوع آنان حل و فصل می شد.

کاپتلاسیون درایران

پس از جنگ جهانی دوم، سازمان ملل متحد کمیسیون حقوق بین‌الملل خود را مامور نمود قراردادی عمومی و جهانی در خصوص روابط سیاسی بین دول جهان تهیه و تنظیم کند. پس از سال‌ها بحث و بررسی، طرح پیشنهادی این کمیسیون مشتمل بر یک مقدمه و 53 ماده و 2 پروتکل (نحوه اجرای عهدنامه) از طریق مجمع عمومی شرکت‌کننده در کنفرانس وین، با عنوان «پیمان وین» به تصویب اعضا رسید و از تاریخ 5 مارس 1965.م در مورد ایران لازم‌الاجرا گردید. کاستی‌های پیمان وین در سال 1967.م با حفظ طرح کلی مرتفع گردید و در 79 ماده از جانب سازمان ملل متحد پیشنهاد داده شد و به تصویب اعضا رسید. ماده 37 پیمان وین چنین است: «دیپلمات‌های هر کشور در کشور دیگر از مصونیت برخوردارند، گاه این مصونیت، مصونیت قضایی است. دیپلمات دارنده این مصونیت در صورت ارتکاب جرم در کشور میهمان از تعقیب‌های قانونی و مجازات مبری است و رسیدگی به اتهام او به کشور متبوعش ارجاع داده می‌شود.»

با کودتای 1332، محمدرضاپهلوی ارباب خود را عوض نمود، مطیع اوامر امریکا گشت و به اجرای برنامه‌های دیکته‌شده ارباب جدید همت گماشت. سفارت امریکا در تهران، طی یادداشت شماره 423 در اسفندماه 1340 از دولت ایران خواست که نظامیان امریکا از امتیازات و مصونیت‌های ماموران سیاسی پیش‌بینی‌شده در قرارداد وین برخوردار باشند و در این باره مذاکرات و مکاتبات با سفارت امریکا مدت‌ها طول کشید.اما در بند اول اصل 32 به دولت فرستنده اختیار داده شده است که مصونیت قضایی ماموران دیپلماتیک و اشخاصی را که بر طبق ماده 37 از مصونیت برخوردارند سلب نماید.

لایحه کاپیتولاسیون و استفاده مستشاران نظامی و خانواده‌های آنان (علاوه بر ماموران سیاسی و دیپلمات‌های امریکایی) از این حق، در کابینه اسدالله علم در 13 مهر 1342 به تصویب رسید و در مرداد 1343 در مجلس سنا مورد تصویب سناتورها قرار گرفت.

علل اعطای کاپیتولاسیون به امریکا‏

‏‏همان طوری که قبلاً گفتیم امریکا برای حفظ شاه و پیشگیری از بروز انقلاب در ایران که‏ ‏زمینه آن با توجه به آگاهی مردم ایران و تحولاتی که در سطح منطقه پدید آمده بود مهیا‏ ‏بود، طرح ها و برنامه های زیادی را برای تغییر و اصلاح ساختار سیاسی و اقتصادی ایران‏ ‏در نظر گرفته بود و برای اجرای این برنامه ها نیز تعداد زیادی از کارشناسان اقتصادی،‏ ‏نظامی و سیاسی خود را تحت عنوان مستشار به ایران گسیل کرد. طبیعی بود که حضور‏ ‏آنهمه امریکایی با خانواده هایشان با آن فرهنگ غربی توأم با فساد و بی بندوباری در‏ ‏ایران که یک کشور مذهبی و سنتی بود و هست، موج برخوردها و تنشهایی می شد.‏

امریکایی ها می خواستند در ایران هر کاری که می خواهند انجام بدهند و در برابر‏ ‏هیچ کس، مسئول و پاسخگو نباشند . در غیر این صورت می بایست هر روز جنجالی‏ ‏درباره فساد و خیانت امریکایی ها در دادگاههای ایران برپا می شد که این به بی آبرویی‏ ‏امریکا منجر می شد و مانع رسیدن امریکا به اهدافش می گردید؛ به همین جهت امریکا‏ ‏همزمان با اجرای طرحها و برنامه هایش در ایران، خواستار اعطای کاپیتولاسیون برای‏ ‏اتباعش گردید که البته اعطای کاپیتولاسیون با این وسعت در ایران سابقه نداشت. پیش از‏ ‏تصویب رسمی این لایحه در کابینه حسنعلی منصور، امریکا در دوره نخست وزیری‏ ‏امینی و شریف امامی نیز این امتیاز را درخواست کرده بود که آنها‏ به جهت احساس‏ ‏خطر زیاداز قبول این درخواست امتناع کردند و‏ ‏اصلاً در هیأت دولت مطرح نکردند؛ اما رژیم بعد از سرکوب قیام 15 خرداد و‏ ‏دستگیری امام خمینی (ره) و با این تصور که بر اوضاع مسلط شده است و کسی ابراز مخالفت‏ ‏نخواهد کرد، این لایحه را در کابینه حسنعلی منصور به تصویب رساند.‏

واکنش امام خمینی (ره) درباره قانون ننگین کاپتلاسیون

پس از تصويب قانون ننگين كاپيتولاسيون توسط دولت و مجلس در مهرماه 1342، اين قانون در مطبوعات افشا و اعلام نشد. چندي بعد، نشريه داخلي مجلس، حاوي متن كامل سخنراني‏ها و گفتگوهاي نمايندگان و رييس دولت در اين زمينه به دست امام خميني(ره) رسيد. ايشان تصميم گرفتند حقايق را به مردم گفته و آنها را از فاجعه بزرگي كه به دست رژيم به وقوع پيوسته بود با خبر سازند. در اين حال حضرت امام(ره) كه چند ماه قبل از آن، از زندان رژيم شاه آزاد شده بودند، با ايراد سخنراني تاريخي خود، به تصويب قانون كاپيتولاسيون يا اعطاي مصونيت قضايي به اتباع امريكا در ايران، شديداً اعتراض كردند. اين نطق مهم كه در اجتماع بزرگ روحانيان و مردم قم و ديگر شهرها بيان شد، در حقيقت محاكمه هيئت حاكمه آمريكا به علت دخالت‏هاي غيرقانوني آنان در امور داخلي ايران و نيز افشاي خيانت‏هاي شاه به اسلام و ملت ايران بود.

 حضرت امام همچنين رژيم صهيونيستي و پشتيباني آمريكا را از اين رژيم محكوم كردند. امام(ره) همچنين در اعلاميه‏اي كه در سطحي گسترده توزيع شد، تصويب كاپيتولاسيون را مخالف اسلام و قرآن شمردند و اين امر را همانند اقرار به مستعمره بودن ايران ناميدند.

 بازتاب سخنراني و اعلاميه شديد اللحن امام به قدري عميق و وسيع بود كه رژيم را يكبار ديگر در برابر طوفاني از خشم و نفرت و اعتراض قرار داد. طوفاني كه رژيم، هرگز انتظار آن را نداشت و مي‏رفت كه به يك واكنش عمومي انفجارآميز منتهي گردد. سخنان صريح امام بر ضد قانون كاپيتولاسيون و رژيم پهلوي باعث روشنگري مردم و خشم شديد رژيم وابسته شاه گرديد به گونه‏اي كه رژيم، محدوديت‏هاي تازه‏اي را براي امام به وجود آورد و چند روز بعد در سيزدهم آبان همان سال، ايشان را بازداشت و به تركيه تبعيد كرد.

 اين مرحله را بايد نقطه عطفي در تاريخ نهضت اسلامي ايران دانست زيرا ابعاد گسترده مبارزه با استبداد، اينك همراه با مبارزه‏اي آشتي‏ناپذير با استكبار جهاني، همسو و در مسير يك آرمان پيش مي‏رفت و ماهيت نهضت، غني‏تر و آرمان‏هاي آن كامل‏تر مي‏گشت.

متن کامل سخنرانی امام خمینی (ره) درواکنش به کاپیتولاسیون

مهمترین پیامدهای تصویب لایحه
 تبعید امام به ترکیه؛ صبح روز 13 آبان نیروهای نظامی منزل امام را محاصره و ایشان را دستگیر کردند سپس ایشان را به تهران و از آن جا به وسیله هواپیمای نیروی هوایی ارتش به ترکیه فرستادند . از این سخنرانی، رژیم که احساس ناتوانی می کرد در صدد بر آمد تا امام(ره) را از ایران تبعید کند. کاردار سفارت امریکا طی پیامی به امریکا اظهار خوشحالی کرد .

به محض شنیدن خبر دستگیری و تبعید امام (ره) بازار قم بسته شد‌، بازار تهران نیز تا مدت‌ها بسته ماند.

بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران طی لایحه پیشنهادی دولت موقت، که به تصویب شورای انقلاب نیز رسید (مورخ 24/2/1358)، کاپیتولاسیون به کلی در ایران لغو گردید. متن لایحه چنین است: «قانون مصوب 21 مهر 1343 راجع به استفاده مستشاران نظامی امریکا در ایران از مصونیت‌های خاص و معافیت‌های قرارداد وین لغو می‌شود.» و این چنین قانون جبارانه و غیرانسانی کاپیتولاسیون به برکت انقلاب اسلامی در ایران از بین رفت.

انتهای پیام

افزودن دیدگاه جدید

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در وب سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.